مراحل رشدی
کودک یک ساله
همزمان با رشد کودک، شما متوجه رشد و توسعه ی توانایی های خارق العاده ای در او می شوید. با اینکه توانایی های گوناگون نوزاد دراین سن به میزان متفاوت افزایش پیدا می کند، در ادامه چند مورد برجسته و مشترک از آنها را می خوانیم:
- در ۱۵ ماهگی به تنهایی شروع به راه رفتن می کند، سپس تمایل به دویدن دارد.
- قادر است بایستد، بنشیند، و دوباره بایستد.
- روی یک صندلی کوچک می نشیند.
- به آرامی از پله ها بالا می رود.
- همراه موسیقی می رقصد.
- با اسباب بازی های چرخ دار بازی می کند و آنها را به عقب و جلو می راند.
- با وسایل خانه سازی برج های کوچک درست می کند.
- توپ را به سمت بالا پرتاب می کند.
- دو یا سه قطعه از تکه های پازل را کنار هم می چیند.
- با مداد یا مداد شمعی شروع به خط کشیدن می کند و حتی گاهی سعی در کشیدن یک خط صاف یا دایره شکل دارد.
- اغلب تلاش می کند با دست غذا بخورد.
- با استفاده قاشق شروع به مستقل غذا خوردن می کند.
- به درستی از فنجان استفاده می کند و نوشیدنی می خورد.
- هنگام پوشاندن لباس قادر است کمک کند و گاهی برای درآورن لباسهای ساده به کمک نیاز ندارد. (لباس های بدون دکمه و زیپ)
- اولین دندان آسیاب او (دندان عقب) ظاهر می شود.
- بعدازظهر ها خواب کوتاهی دارد.
- شب ها حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت می خوابد.
تقویت توانایی بیان و صحبت کردن در کودکان برای والدین بسیار هیجان انگیز است زیرا آنان رشد مهارت اجتماعی و توانایی برقراری ارتباط فرزند خود با دیگران را مشاهده می کنند. با اینکه در هر نوزاد میزان و سرعت رشد در صحبت کردن متفاوت است، چند نمونه ی بارز در این گروه سنی در ذیل بیان شده است:
- صدای حیوانات را تقلید می کند.
- در یک سالگی، قادر به بیان چهار تا شش کلمه ی آسان است.
- در هجده ماهگی، قادر به بیان ده تا دوازده کلمه ی آسان است.
- در هجده تا بیست و چهار ماهگی، عبارات کوتاه و جملات دو کلمه ای و کوتاه را بیان می کند. (مثل مامان بغل)
- در دو سالگی، در حدود صد کلمه یا بیشتر می داند.
- سوال ” این چیه…؟” را می پرسد.
- عبارات منفی مثل “نمی خوام” را بکار می برد.
در حدود هجده ماهگی، کودک متوجه علائم و نشانه ها می شود –رابطه ی بین اشیاء، اسامی و معنی آنها را درک می کند-. اگرچه
میزان رشد توانایی های کوکان متفاوت است، در زیر نمونه ای از مسائل مشترک کودکان در این سن بیان شده است:
- دست خود را به علامت خداحافظی درهوا تکان می دهند و اتل متل بازی می کند.
- درهجده ماهگی سوالات یک جمله ای مانند “توپ کجاست؟” را متوجه می شود.
- در بیست و چهار ماهگی سوالات و درخواست های دو جمله ای مانند “به اتاق برو و کفشهایت را بیار” را متوجه می شود.
- پایداری و بقای اشیاء را می فهمد. (وسیله ای که پنهان شده هنوز آن جا است.)
- رابطه ی علت و معلول را بهتر متوجه می شود.
- به بررسی وسایل داخل کشوها و جعبه ها علاقه دارد.
- بازی های ساختگی بیشتری انجام می دهد (تقلید انجام کارهای خانه یا غذا دادن به عروسک ها).
- چهره ی خود را در آینه می شناسد.
- وقتی از او سوال پرسیده می شود می تواند به اعضای بدن اشاره کند (اشاره به بینی، لب ها، دست ها و…).
- نحوه ی استفاده از وسایل را به مرور تشخیص می دهد (برای مثال جارو برای تمیز کردن است).
- ممکن است با اشاره به والدین از آنها درخواست کمک بکند.
با گسترش و بهبود توانایی دیداری در کودک، آنها توانایی تمرکز روی افراد و اشیاء و تعامل با دیگران را پیدا می کنند. مهارت های حرکتی و هماهنگی چشم ها و دست در کودکان گسترش یافته، می توانند اسباب بازی ها را در نقاط مختلف اتاق ببینند و ساختار آنها را بررسی کنند. به طور مثال کودک می تواند با تمرکز روی توپ به آن ضربه بزند و آن را شوت کند.
در حالی که نوزادان هنوز در حال رشد هستند، چیزهای زیادی آنها را مجذوب خود می کند. ممکن است کودک یک ساله مجذوب اسباب بازی و یک وسیله ی متحرک بشود و نحوه ی حرکت آن برای او جذاب باشد.
در این سن تماشای رنگهای شاد و تصاویر کتاب، به ویژه تصاویر آشنا برای کودکان جذاب است. با اشاره به اشیاء و وسایل و بردن نام آن ها کودک خود را به کشف وسایل و تجربه ی محیط های جدید تشویق کنید.
کودک شما با خزیدن یا راه رفتن برای کشف آزادی جدید خود شروع به بررسی محیط اطراف خواهد کرد. ازآنجا که برای آنها مهم است بافت ها و سطوح مختلف در خانه را تجربه و لمس کنند، مطمئن شوید که هیچ چیز خطرناک و آسیب زایی در اطراف آنها وجود ندارد. مراقب اشیاء کوچکی که ممکن است باعث خفگی شوند باشید، زیرا در این سن کوکان در مرحله ای قرار دارند که وسایل را در دهان خود می گذارند.
پس از انجام این اقدامات پیشگیرانه، به کودک یک ساله ی خود اجازه دهید در اطراف پرسه بزند و اشیاء مختلف را لمس کند. به کودک خود اجازه دهید نرمی پرزهای یک پتو و سختی سطح بتنی را لمس کند. به آنها اجازه دهید غذاهای مختلف مانند زغال اخته را در دستان خود له کنند و کشف کنند که چه چیزهایی احساسی مشابه یا بافت های متفاوتی دارند.
در یک سالگی، کودک شما غذاهای مختلفی را امتحان کرده و ترجیحات غذایی خود را شناسایی می کند. بهترین روش برای حفظ رشد این الگوی غذایی این است که به آنها مواد غذایی جدید با طعم و بوهای مختلف بدهید. در ابتدا ممکن است آن غذا را نخورند یا دوست نداشته باشند، اما به تلاش خود ادامه دهید. برای اینکه کودک غذای جدیدی را دوست داشته باشد، ممکن است به چندین بار تلاش نیاز باشد.
کودک خود را تشویق کنید تا فضای بیرون را بررسی کند و رایحه های مختلف مانند گل ها و باران را بشناسد.
زمانی که کودکان شروع به راه رفتن می کنند تمایل به نشان دادن استقلال و دور شدن از والدین در آنها دیده می شود. اضطراب جدایی و ترس از ناشناخته ها ممکن است در آنها کاهش پیدا کند اما در هجده ماهگی مجدد بروز می کند. اگرچه هر کودک منحصر به فرد است و شخصیت های متفاوتی وجود دارد، موارد زیر برخی از ویژگی های رفتاری رایجی است که ممکن است در کودک شما وجود داشته باشد:
- در کنار دیگران بدون تعامل بازی می کند که به آن بازی موازی می گویند.
- ممکن است حدود ۱۸ ماهگی به والدین بچسبد.
- ممکن است به اغلب خواسته ها و صحبت ها “نه” بگوید.
- ممکن است کج خلقی کند.
- ممکن است به جای والدین از پتو یا حیوان عروسکی برای تامین امنیت استفاده کند.
پزشک وزن، طول، و اندازه (دور) سر کودک شما را از بدو تولد اندازه گیری کرده و آنها را در نمودار رشد ثبت کرده است. اگر سؤالی در مورد رشد کودک خود دارید، ابتدا باید به این اطلاعات نگاه کنید.
وقتی پزشک نمودار رشد را بررسی می کند، رشد کودک خود را با الگوی رشد خودش، نه با رشد سایر نوزادان مقایسه کنید. تا زمانی که رشد کودک شما ثابت است، معمولاً دلیلی برای نگرانی وجود ندارد.
- اگر درباره ی وزن و رشد کودک خود نگرانی هایی دارید با پزشک مشورت کنید، که ممکن است ازشما بپرسد:
- آیا کودک شما بیمار بوده است؟ چند روز بیماری، به خصوص اگر همراه با اسهال یا استفراغ باشد، می تواند منجر به کاهش وزن شود. زمانی که کوچولوی شما احساس بهتری داشته باشد، کاهش وزن جبران می شود.
- آیا کودک شما در جنبش و حرکت است؟ خزیدن، تاتی کردن، و پیاده روی کالری می سوزانند، بنابراین افزایش وزن ممکن است با این تحرک ها کمتر شود.
- آیا کودک شما به بازی کردن یا انداختن قاشق روی زمین بیشترازغذا خوردن علاقه دارد؟ دنیا مکان جذابی است که کودک نوپای شما هر روز بیشتر در آن یاد می گیرد. سعی کنید حواس کودکتان را در زمان غذا خوردن پرت نکنید. همچنین به دنبال علائمی باشید که نشان می دهد کودک شما به اندازه کافی غذا خورده است.
- آیا انواع غذاهای مناسب را به او می دهید؟ همانطور که غذا خوردن کودک شما بهبود پیدا می کند، به بافت و انواع غذاهایی که سرو می کنید توجه بیشتری داشته باشید. ممکن است کودک شما علاقه خود را به غذاهای پوره شده کودک از دست داده باشد. به جای آن، غذاهای نرم و فینگر فودهایی که بی خطر وجذاب هستند برای او سرو کنید.
والدین ممکن است تعجب کنند آیا نوزادان می توانند بیش از حد وزن اضافه کنند؟ تنها تعداد کمی از نوزادان و کودکان نوپا دارای اضافه وزن هستند. در این موارد، توصیه های پزشک کودک می تواند کمک کننده باشد.
هرگز ازغذا دادن به کودک غافل نشوید. اما مراقب علائمی که نشان می دهد کودکتان سیر شده است، باشید. مطمئن شوید که پس از یک سالگی کالری کودک شما از منابع مغذی مانند میوه ها، سبزیجات، و غلات غنی شده تامین می شود.
همراه کودکتان روی فرش بنشینید و او را به فعالیت بدنی تشویق کنید، مطمئن شوید که کودک شما فضای امنی برای حرکت دارد. زمان سپری کردن در صندلی ماشین، کالسکه و زمین بازی را محدود کنید.
یکی از بهترین کارهایی که می توانید درقبال کودک خود انجام دهید این است که تغذیه ی مناسب و فعالیت بدنی کافی داشته باشید. اگر عادات بهداشتی خوب بخشی از شیوه زندگی خانواده باشد، کودک شما شانس بیشتری برای رشد مناسب دارد.
کودکان نوپا از محیط اطراف خود آگاهی بسیار زیادی دارند، بنابراین حواس پرتی می تواند خواب آنها را مختل کند. یک روتین ساده و ثابت قبل از خواب بهترین گزینه ی والدین برای خواباندن کودکی نوپا و خسته است. بین سنین یک تا دو سالگی، بیشتر بچه ها به ۱۱-۱۴ ساعت خواب در روز نیاز دارند که شامل یک یا دو نوبت خواب کوتاه در طول روز می شود.
در حدود هجده ماهگی یا گاهی زودتر، اکثر نوزادان دو نوبت خواب روزانه ی خود را در یک چُرت بعد از ظهرادغام می کنند. کودک نوپایی که در برابر خواب صبحگاهی مقاومت می کند احتمالاً فقط یک چُرت بعد از ظهر را ترجیح می دهد.